Sygn. akt I ACa 1814/13

Wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 maja 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Robert Obrębski (spr.), Sędzia SA Edyta Jefimko, Sędzia SO (del.) Ewa Harasimiuk, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Baranowska

po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa J. K. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej (...) w W.

o uchylenie uchwał

na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 12 września 2013 r.

1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w części oraz w punkcie drugim w całości w ten sposób, że oddala powództwo o uchylenie uchwały nr (...) w sprawie udzielenia absolutorium Zarządowi Wspólnoty i uchwały nr (...) w sprawie Planu Gospodarczego na 2012 rok oraz znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania;
2. oddala apelację w pozostałym zakresie;
3. znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 13 lipca 2012 r. J. K. wniosła o uchylenie trzech uchwał Wspólnoty Mieszkaniowej (...) w W. z dnia 20 lutego 2012 r., dotyczących: zatwierdzenia sprawozdania finansowego za okres od 1 stycznia 2011 r. do 2011 r. do 31 grudnia 2011 r., udzielenia absolutorium zarządowi tej Wspólnoty oraz przyjęcia planu gospodarczego na rok 2012 r. W uzasadnieniu powódka wskazywała na niezgodność udziałów w części wspólnej nieruchomości, które zostały przyporządkowane do poszczególnych właścicieli lokali, z rzeczywistym stanem rzeczy, ujawnionym w dokumentacji i księgach wieczystych, podnosiła, że podjęcie tych uchwał naruszało zasady zarządu nieruchomością wspólną, twierdziła ponadto, że nadwyżka przychodów nad kosztami poniesionymi przez Wspólnotę w 2011 r., podana w pierwszej z tych uchwał, budzi wątpliwości, nie odpowiada bowiem wartościom, które wynikają z dokumentacji księgowej. Różnice kwotowe we wskazanym zakresie powódka podawała w piśmie procesowym z dnia 20 sierpnia 2012 r., w piśmie z dnia 3 grudnia 2012 r. wskazywała natomiast na brak ciągłości stanów liczników wody, nieprawidłowości w naliczeniu kosztów wywozu śmieci, zaksięgowanie faktury za usługę, która nie została wykonana, jak też zaniechanie rozliczenia zaliczek wniesionych przez właścicieli lokali.

Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa. Podnosiła, że w pozwie nie zostały sprecyzowane konkretne zarzuty, ich przedstawienie we wskazanych pismach naruszało termin przewidziany na ich podniesienie i nie zasługiwało na uwzględnienie, zaprzeczała ponadto, aby osobom głosującym zostały przepisane niewłaściwe udziały oraz by podjęte uchwały naruszały zasady prawidłowego zarządu nieruchomością wspólną. Odnosząc się krytycznie do opinii biegłej sądowej A. Z., która została sporządzona w tej sprawie w wyniku uwzględnienie wniosku powódki, strona pozwana zaprzeczała, by miała obowiązek sporządzania sprawozdania finansowego odpowiadającego zasadom określonym w przepisach ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, twierdziła, że obowiązek sporządzania przez wspólnoty mieszkaniowe ewidencji pozaksięgowych kosztów zarządu nieruchomością wspólną, który wynika ze zmienionego art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, stanowi przejaw uproszczenia rachunkowości prowadzonej przez wspólnoty, wyłącza tym samym konieczność sporządzania sprawozdań finansowych, nie podzielała ponadto szczegółowych zastrzeżeń biegłej i wyliczeń zawartych w opinii, podnosiła bowiem, że zostały one oparte na zmienionym stanie zapisów księgowych z 25 czerwca 2012 r., pomijały rozliczenie z dnia 13 lutego 2012 r., które zostało przyjęte za podstawę sporządzenia sprawozdania finansowego, zatwierdzonego pierwszą z zaskarżonych uchwał, wskazywała także, że biegła nie sprawdziła dokumentacji źródłowej, lecz z przekroczeniem tezy dowodowej, poddała ocenie sposób prowadzenia księgowości przez pozwaną Wspólnotę, w działaniach której dostrzegła takie wady, które nie były podnoszone w pozwie.

Wyrokiem z dnia 12 września 2013 r. Sąd Okręgowy uchylił uchwały Wspólnoty Mieszkaniowej (...) ( ) w W. z dnia 20 lutego 2012 r.: nr(...) - w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego za rok 2011 r.; nr(...) – w sprawie udzielenia absolutorium zarządowi tej Wspólnoty oraz nr (...) – w sprawie planu gospodarczego na rok 2012 r., zasądził ponadto od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 3336,64 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 180 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie dowodów z dokumentów złożonym przez strony oraz opinii biegłej A. Z., Sąd Okręgowy ustalił, że podczas zebrania właścicieli lokali znajdujących się w budynku przy ul. (...) w W., do których należy także powódka, poddano pod głosowanie uchwały objęte pozwem, które zostały przyjęte, z tym że przy częściowym zastosowaniu trybu indywidualnego zbierania głosów. Pierwszą z podjętych uchwał, jak ustalił Sąd Okręgowy, zatwierdzone zostało sprawozdanie finansowe za 2011 r., wykazana w nim w szczególności została nadwyżka finansowa w kwocie 127146,37 zł, która została w tej uchwale przeznaczona na powiększenie przychodów w roku następnym, w drugiej z tych uchwał Wspólnota udzieliła absolutorium zarządowi za 2011 r. ze wskazaniem jego składu, w uchwale nr(...) został natomiast przyjęty plan gospodarczy na 2012 r., obejmujący przewidywane wydatki oraz przychody, określone także zostały prace, które miały zostać wszystkich zrealizowane w tym okresie przez zarząd umocowany ich wykonania. Sąd Okręgowy ustalił, na podstawie opinii biegłej, że rozliczenie finansowe Wspólnoty za 2011 r., które zostało dołączone do uchwały nr (...) jako załącznik, nie stanowi sprawozdania finansowego pozwanej, nie spełnia bowiem wymagań określonych w ustawie o rachunkowości, wskazał, że ewidencja księgowa pozwanej Wspólnoty nie została zamknięta przed sporządzeniem rozliczenia za 2011 r., poza zestawieniem obrotów i sald na dzień 31 grudnia 2011 r., które zostało sporządzone w dniu 12 lutego 2012 r., na 25 czerwca 2012 r. przygotowane zostało, według zmienionych zapisów księgowych, osobne zestawienie o innej treści, podniósł ponadto, że rozliczenie kosztów zarządu nieruchomością wspólną było niezgodne z treścią zapisów księgowych, koszty i przychody za 2011 r. zostały bowiem zaniżone w stosunku do zestawień księgowych: o 113849.18 zł w części dotyczącej przychodów, w tym o 44463,52 zł w zakresie zaliczek członków, oraz o 76354 zł w zakresie kosztów działalności, w tym o 6968,34 zł z kosztów podlegających rozliczeniu z członkami. Podane różnice spowodowały, jak ustalił Sąd Okręgowy, że w rozliczeniu za 2011 r. wykazany został niedobór przychodów nad kosztami w wysokości 8832,12 zł, były natomiast podstawy do wykazania nadwyżki w kwocie 28662,91 zł, wskazał także, że w rozliczeniu nie została uwzględniona nadwyżka przychodów nad kosztami z tytułu świadczeń indywidualnych w kwocie 36863,27 zł. W rozliczeniu, jak ustalił Sąd Okręgowy, właściciele lokali zostali obciążeni kosztami o 44981,65 zł wyższymi w stosunku do wydatków faktycznie poniesionych przez stronę pozwaną. Z treści tego dokumentu wynika ponadto, jak ustalił Sąd Okręgowy, że zapisy księgowe z dnia 25 czerwca 2012 r. wykazały: niższe o 7118.06 zł należności Wspólnoty niż zostało to podane w rozliczeniu za 2011 r.; niższe o 7118.06 zł zobowiązania pozwanej w stosunku do treści tego rozliczenia; wyższe o 8462,49 zł rozliczenia międzyokresowe po stronie aktywów, niż zostało to przyjęte w rozliczeniu, jak też wyższe o podaną kwotę rozliczenia międzyokresowe po stronie pasywów. Sąd Okręgowy ustalił także na podstawie opinii biegłej, że nadwyżka wykazana w uchwale nr (...) na 127146,37 zł, przy uwzględnieniu lat ubiegłych, powinna wynosić 129077,76 zł, wskazał ponadto, że niedobór w kwocie 8832,11 zł, który został podany w rozliczeniu finansowym za 2011 r., według treści ewidencji księgowej należało wykazać jako nadwyżkę przychodów nad kosztami w wysokości 28662,97 zł Sąd Okręgowy ustalił, że przed sporządzeniem rozliczenia finansowego za 2011 r. nie dokonano w pozwanej Wspólnocie rozliczenia zaliczek wnoszonych przez właścicieli lokali na poczet świadczeń indywidualnych za 2011 r., wskazał również, że nie dokonano tego rozliczenia w zakresie dotyczącym bieżących opłat w wysokości 8200,30 zł i nie przedstawiono innego źródła pokrycia tego niedoboru.

Oceniając znaczenie ustalonych okoliczności, Sąd Okręgowy dopatrzył się podstaw do uwzględnienia powództwa w zakresie dotyczącym wszystkich uchwał objętych żądaniem pozwu, uznał bowiem, że jako jednostka podlegająca ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, pozwana Wspólnota miała obowiązek prawidłowego sporządzenia sprawozdania finansowego za rok 2011, nie wywiązała się z niego jednak w sposób właściwy, sporządzona w tej sprawie opinii biegłej wykazała bowiem, że rozliczenie, które zostało zatwierdzone uchwała nr (...) z dnia 20 lutego 2012 r., zawierało liczne błędy, nie odpowiadało więc wymaganiom określonym w powołanej ustawie, zwłaszcza że nie spełniało także określonych w niej wymagań formalnych, nie zostało w szczególności podpisane przez zarząd, nie mogło więc stanowić podstawy do prawidłowego rozliczenia przez Wspólnotę podatku dochodowego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowych, na podstawie której podmioty obciążone tym obowiązkiem są zobowiązane do prowadzenia ksiąg podatkowych. Sąd Okręgowy wskazał, że dokument, który stanowił podstawę podjęcia uchwały nr (...), można było uznać za pozaksięgowe rozliczenie kosztów zarządu nieruchomością wspólną, o którym jest mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o własności lokali, nie było to jednak sprawozdanie finansowe odpowiadające wymaganiom określonym w ustawie o rachunkowości, uznał więc tym samym, że jego zatwierdzenie przez pozwaną naruszało zasady prawidłowego zarządu nieruchomością w rozumieniu przyjętym w art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokali i uzasadniało uwzględnienie żądania o uchylenie uchwały nr (...), zwłaszcza że w treści tej uchwały została podjęta druga decyzja, dotycząca przeznaczenia nadwyżki przychodów za 2011 r. na poczet roku następnego, która nie była powiązana z pierwszą, nie mogła więc zostać podjęta przez jedno głosowanie w sytuacji, gdy ewidencja księgowa za 2011 r. nie została zamknięta w sposób trwały przed sporządzeniem zestawienia, które zostało zatwierdzone uchwałą nr(...) z dnia 20 lutego 2012 r., opinia biegłej wykazała natomiast liczne wady tego rozliczenia, także w stosunku do stanu przyjętego w zestawieniu sporządzonym na dzień 25 czerwca 2012 r.

Konsekwencją uchylenie uchwały nr (...)z podanej daty, jak wskazał Sąd Okręgowy w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, było również uchylenie uchwały nr (...), dotyczącej udzielenia absolutorium zarządowi, jak też uchwały nr (...), w której został zatwierdzony plan finansowy na rok 2012 r., nie doszło bowiem do prawidłowego wykonania przez zarząd określonego w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o własności lokali obowiązku przedstawienia sprawozdania z działalności zarządu, w tym sprawozdania finansowego, które powinno stanowić jego podstawą cześć składową, absolutorium zostało natomiast udzielone tylko na podstawie wadliwego sprawozdania finansowego. Za sprzeczną z zasadami prawidłowego zarządu Sąd Okręgowy uznał więc także uchwałę nr (...), doszukał się więc podstaw w art. 25 ust. 1 tej ustawy do uwzględnienia powództwa także w zakresie dotyczącym tej uchwały. Z tych samych w zasadzie przyczyn Sąd Okręgowy uchylił także uchwałę nr (...), uznał bowiem, że została ona oparta na błędnych założeniach, które wynikały z poważnych nieprawidłowości przy podjęciu przez pozwaną uchwały nr (...), na której oparte zostało przyjęcie planu gospodarczego na rok 2012. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i § 11 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie i ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Do kosztów procesu poniesionych przez powódkę zostały zaliczone wydatki na biegłego w kwocie 3139,64 zł oraz wynagrodzenie i zwrot wydatków pełnomocnika powódki w stawce minimalnej, wynoszącej wraz z opłatą od pełnomocnictwa 1817 zł.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła pozwana. Zaskarżając ten wyrok w całości, pozwana zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokalu przez nieuzasadni